Borsada Manipülasyon Suçu ve Cezası

Piyasa Dolandırıcılığı (Manipülasyon) Suçu — 6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m. 107

Borsada bir hissenin fiyatı, alıcı ve satıcıların gerçek talebini yansıttığı ölçüde güvenilirdir. Birileri bu fiyatı yapay yollarla yukarı ya da aşağı çekiyorsa, o fiyata bakarak karar veren herkes yanıltılmış olur. Kanun bu davranışı “piyasa dolandırıcılığı” adıyla suç sayar. Günlük dilde çoğu zaman manipülasyon denir; eski Kanun döneminin terimi de buydu.

Bu yazıda suçun iki türünü, hangi davranışların suç sayıldığını, cezasını, hangi mahkemede yargılandığını ve zamanaşımını mümkün olduğunca sade bir dille anlatıyorum.

Kanun ne diyor?

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun (SPKn) 107. maddesi suçu iki ayrı fıkrada düzenler:

m. 107/1 (işlem bazlı): Sermaye piyasası araçlarının fiyatlarına, fiyat değişimlerine, arz ve taleplerine ilişkin olarak yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandırmak amacıyla alım veya satım yapanlar, emir verenler, emir iptal edenler, emir değiştirenler veya hesap hareketleri gerçekleştirenler cezalandırılır.

m. 107/2 (bilgi bazlı): Sermaye piyasası araçlarının fiyatlarını, değerlerini veya yatırımcıların kararlarını etkilemek amacıyla yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi veren, söylenti çıkaran, haber veren, yorum yapan veya rapor hazırlayan ya da bunları yayan ve bu suretle menfaat sağlayanlar cezalandırılır.

Kısaca: birinci fıkra işlemle, ikinci fıkra sözle ve yazıyla yapılan manipülasyonu cezalandırır. Aralarındaki en önemli fark, aşağıda göreceğiniz gibi, “menfaat” şartıdır.

Bu suçla korunan şey tek tek yatırımcıların cebi değil, borsaya duyulan güvendir. Yargıtay da suçun düzenlenme amacını, sermaye piyasası araçlarının değerlerinin yapay şekilde etkilenmesi tehlikesinin önlenmesi yoluyla hem milli ekonominin hem de yatırımcıların mali haklarının korunması olarak açıklamıştır (Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E. 2019/30364, K. 2019/11098, T. 11.09.2019).

Birinci tür: işlem bazlı manipülasyon

Burada fail, aslında ekonomik bir anlamı olmayan işlemlerle piyasada “bu hisseye talep var” görüntüsü oluşturur. Uygulamada en sık karşılaşılan yöntemler şunlardır:

Kendinden kendine işlem: Kişinin kendi hesabından verdiği alış emrinin, yine kendisinin ya da birlikte hareket ettiği kişinin satış emriyle karşılanması. Hisse el değiştirmez ama işlem hacmi şişer.
Karşılıklı işlem: Anlaşmalı kişilerin birbirlerinin emirlerini karşılaması.
Fiyat yükseltici işlem: Küçük miktarlarla, sürekli bir üst kademeden alım yaparak fiyatı basamak basamak yukarı taşımak.
Emir verip iptal etmek (yön değiştiren emirler): Gerçekleşmesi istenmeyen büyük emirlerle derinlik tablosunda yanıltıcı bir görüntü yaratıp emri geri çekmek.
Grup halinde hareket etmek: Farklı aracı kurumlarda, farklı kişiler adına açılmış hesaplardan eşgüdümlü işlem yapmak.

Bu işlemlerin her biri tek başına bakıldığında yasak değildir; borsada alım satım yapmak da, kendi hesabınızdan işlem yapmak da suç değildir. Belirleyici olan, işlemin yapılış biçimi ve diğer yatırımcılar üzerindeki etkisidir. Yargıtay bu ayrımı açıkça yapmıştır: kendiliğinden haksız olmadığı hâlde kanunen yasaklandığı için haksız sayılan fiillerin, işleniş biçimi ve diğer yatırımcılara etkisi bakımından suç oluşturup oluşturmadığı incelenmelidir (Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2024/1452, K. 2026/5390, T. 27.04.2026).

Aynı kararda, karı-koca olan sanıkların bir hissede yaptığı yüksek hacimli karşılıklı işlemler değerlendirilmiş; işlemlerin yaklaşık %58'inde karşı tarafta diğer eşin bulunması, paraların bir eşin hesabından gönderilip alımların diğeri üzerinden yapılması gibi tespitler bir bütün olarak ele alınarak yanıltıcı izlenim uyandırma amacının bulunduğu sonucuna varılmış ve beraat kararı bozulmuştur.

Mahkemelerin dayandığı ölçütler genellikle şunlardır: inceleme döneminde hissede endeksin genel eğilimi dışında olağandışı bir fiyat ve miktar hareketi olup olmadığı, grubun toplam işlemler içindeki payı, işlemlerin büyüklüğü, zamanlaması ve sürekliliği, grubun piyasaya hâkim olup olmadığı (Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E. 2017/1927, K. 2017/7133, T. 20.09.2017; Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2021/11692, K. 2023/11053, T. 13.12.2023).

İkinci tür: bilgi bazlı manipülasyon

Bu fıkrada cezalandırılan davranış, fiyatı veya yatırımcı kararlarını etkilemek amacıyla yalan, yanlış ya da yanıltıcı bilgi vermek, söylenti çıkarmak, haber yapmak, yorumda bulunmak, rapor hazırlamak veya bunları yaymaktır. “Yaymak” fiili nedeniyle, bilgiyi ilk üreten kişi kadar onu dolaşıma sokan da sorumlu olabilir.

Ancak burada kritik bir şart vardır: fiilin sonucunda menfaat sağlanmış olması gerekir. Bu şart gerçekleşmezse suç oluşmaz. Yargıtay, bir gazetede halka açık bir şirket aleyhine yapılan yayınlara ilişkin dosyada, sanığın yanıltıcı haberler sonucunda somut bir menfaat temin ettiği yönünde tespit bulunmadığı gerekçesiyle verilen beraat kararını yerinde görmüştür (Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2024/3800, K. 2026/4673, T. 20.04.2026). Bu dosyada menfaatin yalnızca parasal mı olduğu, manevi menfaatin de yeterli sayılıp sayılmayacağı ayrıntılı biçimde tartışılmış; sonuç itibarıyla beraat onanmıştır.

Sosyal medya, Telegram ve WhatsApp grupları

Son yıllarda en çok soru alınan konu bu. Kural nettir: yanıltıcı paylaşım yapan, hedef fiyat verip pay fiyatını yükseltmeye çalışan kişi doğrudan bu fıkranın kapsamındadır. Buna karşılık böyle bir grubu takip edip paylaşımlardan sonra işlem yapan kişinin durumu farklıdır.

Danıştay, bir hisseyle ilgili yönlendirici paylaşımların yapıldığı Twitter hesabı ve Telegram kanallarına ilişkin bir dosyada, paylaşımları yapan kişi olduğu ortaya konulamayan, yalnızca gruba üye olup o hissede işlem gerçekleştiren kişi hakkında m. 107/2 kapsamında makul şüphe bulunmadığına karar vermiş; iştirak gerekçesiyle maddenin kapsamının genişletilmesinin kanunilik ilkesine aykırı olacağını belirten bölge idare mahkemesi kararını onamıştır (Danıştay 13. Daire, E. 2023/2116, K. 2024/4438, T. 05.11.2024). Benzer şekilde, Telegram'daki yönlendirici paylaşımların kim tarafından yapıldığına dair somut tespit bulunmayan bir dosyada da tedbirin dayanağı yeterli görülmemiştir (Danıştay 13. Daire, E. 2022/4886, K. 2024/3920, T. 10.10.2024).

Yine de bu kararlardan “grubu takip eden hiç sorumlu olmaz” sonucu çıkmaz. Paylaşımı yapan kişiyle aynı IP üzerinden emir iletmek, aralarında para transferi veya pay devri bulunmak gibi bağlantılar tespit edilirse tablo tümüyle değişir; bu tür bağlantılar birlikte hareket etmenin göstergesi sayılır.

Suçun unsurları

Kim fail olabilir?

Herkes. Bilgi suistimali suçunda olduğu gibi “şirket yöneticisi”, “ortak” gibi bir sıfat aranmaz. Şirket dışından bir yatırımcı da, bir gazete çalışanı da, bir sosyal medya hesabı yöneticisi de fail olabilir. Suç iştirak halinde işlenebilir; azmettirme ve yardım etme de mümkündür.

Hangi davranış suç?

Kanun seçimlik hareketler saymıştır. Birinci fıkrada alım satım yapmak, emir vermek, emri iptal etmek, emri değiştirmek veya hesap hareketi gerçekleştirmek; ikinci fıkrada bilgi vermek, söylenti çıkarmak, haber vermek, yorum yapmak, rapor hazırlamak veya bunları yaymak. Bunlardan birinin yapılması yeterlidir.

Menfaat şart mı?

Burada iki fıkra birbirinden ayrılır ve bu ayrım pratikte çok önemlidir:

Birinci fıkrada menfaat, suçun unsuru değildir. Fail zarar etmiş olsa bile suç oluşabilir. Menfaatin işlevi yalnızca adli para cezasının tabanını belirlemektir: para cezası, elde edilen menfaatten az olamaz.
İkinci fıkrada menfaat, suçun unsurudur. Menfaat sağlandığı ortaya konulamazsa beraat kararı verilir.

Manevi unsur (kast)

Suç ancak kasten işlenebilir; taksirle işlenmesi mümkün değildir. Kanun her iki fıkrada da “amacıyla” ifadesini kullandığı için, failin yanıltıcı izlenim uyandırma ya da fiyatı/yatırımcı kararlarını etkileme amacıyla hareket ettiğinin ortaya konulması gerekir. Bu amacın ayrı bir özel kast mı olduğu yoksa fiili bilerek ve isteyerek gerçekleştirmenin yeterli sayılacağı mı, öğretide ve yargı kararlarında tartışılan bir konudur.

Uygulamada kast, doğrudan itiraf yoluyla değil dolaylı delillerle ortaya konulur: hesapların aynı IP'den yönetilmesi, aynı müşteri temsilcisinin kullanılması, hesaplar arasındaki para transferleri, akrabalık ve iş ilişkileri, işlemlerin zamanlamasındaki uyum. Kastın ortaya konulamadığı dosyalarda mahkemeler beraat kararı vermektedir; nitekim sanıkların yalnızca kendi paralarını değerlendirme amacıyla hareket ettiği, piyasayı yapay olarak etkileme kastının bulunmadığı gerekçesiyle verilmiş beraat kararları da vardır (Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E. 2018/7815, K. 2019/4066, T. 11.02.2019).

Ceza ne kadar?

İşlem bazlı manipülasyonda (m. 107/1): üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası. Adli para cezasının miktarı, suçun işlenmesiyle elde edilen menfaatten az olamaz.

Bilgi bazlı manipülasyonda (m. 107/2): üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası.

Hapis cezasının alt sınırı başlangıçta iki yıldı; 20/2/2020 tarihli ve 7222 sayılı Kanun'un 38. maddesiyle her iki fıkrada da üç yıla yükseltildi (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2018/587, K. 2021/61, T. 02.03.2021). Bu değişikliğin çok somut bir sonucu var: alt sınır üç yıl olduğu için, takdiri indirim uygulansa bile ceza iki yılın altına inmez; dolayısıyla hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve cezanın ertelenmesi yolları fiilen kapanır. Suç tarihi 2020 öncesine denk gelen dosyalarda ise lehe kanun karşılaştırması yapılması gerekir.

Suç bir tüzel kişinin yararına işlenmişse, tüzel kişi hakkında ayrıca tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur (SPKn m. 114).

Etkin pişmanlık: ödeyerek cezadan kurtulmak mümkün mü?

Kanun, yalnızca birinci fıkra bakımından etkin pişmanlık imkânı tanımıştır (m. 107/3). Buna göre fail, beş yüz bin Türk Lirasından az olmamak üzere elde ettiği veya elde edilmesine sebep olduğu menfaatin iki katı kadar parayı Hazineye öderse:

ödeme soruşturma başlamadan önce yapılırsa hakkında cezaya hükmolunmaz,
soruşturma evresinde yapılırsa ceza yarı oranında indirilir,
kovuşturma evresinde, hüküm verilinceye kadar yapılırsa ceza üçte bir oranında indirilir.

Uygulamada ödenecek tutar, Kurul'un hesapladığı net realize menfaatin iki katı olarak belirlenmekte; ilgili kişi Kurul'a başvurup tutarı öğrenmekte ve ödeme belgesi suç duyurusuyla birlikte savcılığa iletilmektedir. Bu tutarın fazla hesaplandığı iddiasıyla idari yargıda dava açıldığı örnekler de vardır (Danıştay 13. Daire, E. 2021/4911, K. 2024/5964, T. 25.12.2024).

İkinci fıkra, yani bilgi bazlı manipülasyon, bu imkânın dışındadır. Bilgi suistimali suçunda (m. 106) da etkin pişmanlık hükmü bulunmadığını belirtmek gerekir.

Ceza davasının yanındaki idari yaptırımlar

Bu tür dosyalarda çoğu zaman iki süreç aynı anda yürür. Sermaye Piyasası Kurulu, m. 107'de sayılan fiillerin işlendiğine dair makul şüphe bulunan kişiler hakkında, ceza davasının sonucunu beklemeksizin borsalarda işlem yapma yasağı getirebilir (SPKn m. 101). İlgili Tebliğ uyarınca, savcılığa suç duyurusunda bulunulmasına karar verilirse bu yasak iki yıl olarak uygulanır ve kişinin sermaye piyasası lisansları da yasak süresince iptal edilir.

“Makul şüphe”, ceza davasındaki “her türlü şüpheden uzak kesin delil” ölçütünden daha düşük bir eşiktir. Bu nedenle ceza mahkemesinden beraat almış bir kişi hakkındaki işlem yasağının ayakta kalması mümkündür. Yasağa karşı açılacak dava idare mahkemesinde görülür ve orada tartışılacak olan, suçun işlendiği değil, makul şüphenin dayanaklarının yeterli olup olmadığıdır.

Suç oluşturmayacak ölçekte kalan, makul bir ekonomik gerekçeyle açıklanamayan işlemler ise “piyasa bozucu eylem” sayılıp idari para cezasına konu edilir (SPKn m. 104). Ayrıca yatırım kuruluşlarının, bu suçların işlendiğine dair şüphe doğuran durumları Kurul'a bildirme yükümlülüğü vardır (SPKn m. 102); soruşturmaların önemli bir kısmı bu bildirimlerle başlar.

Görevli ve yetkili mahkeme

Önce bir ön şart: Bu suçtan soruşturma yapılabilmesi, Sermaye Piyasası Kurulu'nun Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuruda bulunmasına bağlıdır. Kanun bunun bir muhakeme şartı olduğunu açıkça söyler (SPKn m. 115/1). Kurul'un başvurusu yoksa soruşturma yürütülemez, dava açılamaz. Dava açıldığında Kurul kendiliğinden katılan sıfatını kazanır.

Görevli mahkeme: Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun ihtisas mahkemesi olarak görevlendirdiği asliye ceza mahkemeleridir (SPKn m. 116). Cezanın üst sınırı beş yıl olduğu için dosya ağır ceza mahkemesinde görülmez.

Yetkili mahkeme: Suçun işlendiği yer mahkemesi yetkilidir (CMK m. 12). İşlem bazlı manipülasyonda emirler aracı kurum üzerinden iletildiği ve işlemler Borsa İstanbul'da gerçekleştiği için dosyalar ağırlıklı olarak İstanbul mahkemelerinde toplanmaktadır.

Kanun yolları: Karara karşı istinaf yolu bölge adliye mahkemesi ceza dairesine, temyiz yolu ise Yargıtay'ın görevli ceza dairesine gider. Sermaye piyasası suçları bir dönem 19. Ceza Dairesi'nde incelenmekteydi; bugün 7. Ceza Dairesi bu dosyalara bakmaktadır.

Zamanaşımı

Cezanın üst sınırı beş yıl hapis olduğundan, olağan dava zamanaşımı süresi sekiz yıldır (TCK m. 66/1-e). Kesici bir işlem araya girerse süre yeniden işlemeye başlar ve TCK m. 67/4 uyarınca sürenin yarısından fazla uzamamak kaydıyla kesintili zamanaşımı gündeme gelir.

Bu, bu dosyalarda gerçekten önemli bir savunma başlığıdır. Kurul incelemesi, denetleme raporu, suç duyurusu, iddianame ve bilirkişi raporları derken yargılamalar uzun sürmekte; zamanaşımı nedeniyle düşme tartışmaları sık sık Yargıtay önüne gitmektedir. İştirak hâlinde işlenen suçlarda, sanıklardan biri hakkında yapılan kesici işlemin diğerleri bakımından da zamanaşımını kesip kesmeyeceği Ceza Genel Kurulu'nda tartışılmış; çoğunluk fiili esas alan görüşü benimsemiş, güçlü karşı oylar kullanılmıştır (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2018/587, K. 2021/61, T. 02.03.2021).

Sık karıştırılan iki konu

Bilgi suistimalinden farkı: Bilgi suistimalinde (SPKn m. 106) kişi gerçek ama henüz kamuya açıklanmamış bir bilgiyi zamanlama avantajına çevirir. Piyasa dolandırıcılığında ise ortada gerçek bir bilgi yoktur; yanlış ya da yanıltıcı bir izlenim üretilir. Kısacası biri “önceden bilmek”, diğeri “yanıltmak” üzerine kuruludur.

Dolandırıcılıktan farkı: Piyasa dolandırıcılığı, adında “dolandırıcılık” geçmesine rağmen Türk Ceza Kanunu'ndaki dolandırıcılıktan (TCK m. 157-158) ayrı ve özel bir suçtur. Belirli bir mağduru hileyle aldatmak ve onun zararına yarar sağlamak gerekmez; korunan değer piyasanın işleyişidir.

Sonuç ve pratik notlar

Piyasa dolandırıcılığı, teknik görünen ama sonuçları çok ağır olan bir suçtur: alt sınırı üç yıl hapis, yanında beş bin günden başlayan adli para cezası, üstüne iki yıllık işlem yasağı ve lisans iptali. Bu nedenle üç noktanın altını çizmek isterim.

Birincisi, dosyanın kaderi çoğu zaman sayılara bağlıdır: inceleme döneminin nasıl belirlendiği, grubun işlem payının nasıl hesaplandığı, menfaat tutarının hangi yöntemle bulunduğu. Bilirkişi raporuna ve Kurul denetleme raporuna yönelik itirazlar bu yüzden savunmanın merkezinde olmalıdır.

İkincisi, Kurul'un yazılı başvurusu bir muhakeme şartıdır; başvurunun hangi fiili ve hangi dönemi kapsadığı mutlaka kontrol edilmelidir.

Üçüncüsü, ceza davası ile idari işlem yasağı davası aynı şey değildir. İkisinin ölçütü farklı olduğu için aynı savunmayı iki dosyaya birlikte sunmak genellikle sonuç vermez.

Son bir uyarı: sosyal medyada hisse önerisi paylaşmak, hedef fiyat vermek ya da bir kanalda “alın, yükselecek” tarzı yönlendirmeler yapmak, birçok kişinin masum bir paylaşım sandığı ama m. 107/2 kapsamında değerlendirilebilen bir davranıştır. Bu alanda dikkatli olmak, sonradan savunma yapmaktan çok daha kolaydır.

Yararlanılan kararlar

Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2024/1452, K. 2026/5390, T. 27.04.2026
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2024/3800, K. 2026/4673, T. 20.04.2026
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2021/11692, K. 2023/11053, T. 13.12.2023
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2024/3546, K. 2024/6351, T. 13.06.2024
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2018/587, K. 2021/61, T. 02.03.2021
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2019/140, K. 2021/477, T. 14.10.2021
Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E. 2019/30364, K. 2019/11098, T. 11.09.2019
Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E. 2018/7815, K. 2019/4066, T. 11.02.2019
Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E. 2017/1927, K. 2017/7133, T. 20.09.2017
Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E. 2018/2368, K. 2018/6962, T. 06.06.2018
Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E. 2015/11591, K. 2016/6636, T. 09.03.2016
Danıştay 13. Daire, E. 2023/2116, K. 2024/4438, T. 05.11.2024
Danıştay 13. Daire, E. 2022/4886, K. 2024/3920, T. 10.10.2024
Danıştay 13. Daire, E. 2021/4911, K. 2024/5964, T. 25.12.2024
Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu, E. 2021/2210, K. 2022/1860, T. 23.05.2022
Danıştay 13. Daire, E. 2014/5033, K. 2020/3167, T. 16.11.2020

Görsel temsilidir.

Yazar: Av. Nusret Çetin

Anahtar kelimeler: piyasa dolandırıcılığı, manipülasyon, borsa manipülasyonu, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu, SPKn m. 107, işlem bazlı manipülasyon, bilgi bazlı manipülasyon, kendinden kendine işlem, yapay fiyat, Sermaye Piyasası Kurulu, işlem yapma yasağı, etkin pişmanlık, borsa suçları, Borsa İstanbul, zamanaşımı, görevli mahkeme

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut bir uyuşmazlığa ilişkin hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat değişebileceğinden, güncel duruma göre değerlendirme yapılması gerekir.